Back

ⓘ Lijst van Romeinse bouwwerken in Nederland



                                     

ⓘ Lijst van Romeinse bouwwerken in Nederland

Deze Lijst van Romeinse bouwwerken in Nederland bevat gevonden bouwwerken, die veelal door de Romeinen en in het bijzonder hun legioenen zijn gesticht in de periode dat het huidige Nederland door de Romeinen bezet was. Een aantal bouwwerken zal door geromaniseerde inheemse hoofdmannen gesticht zijn. Er moeten nog meer bouwwerken uit de Romeinse tijd in de bodem aanwezig zijn, maar deze wachten op ontdekking. Ten slotte dient men zich te realiseren dat in deze lange periode, niet alle bouwwerken tegelijkertijd hebben bestaan en dat men ze vaak eerst in hout heeft uitgevoerd en pas later in steen.

                                     

1.1. Religieuze bouwwerken Tempels

Er zijn in Nederland maar weinig tempels uit de Romeinse periode opgegraven. De grootste en best bewaarde bevinden zich in Elst Gelderland.

  • Elst: drie tempels, waarvan twee onder de Grote Kerk de Tempels van Elst, vermoedelijk gewijd aan Hercules Magusannus, en de Tempel van Westeraam
  • Domburg: Tempel van Nehalennia in Domburg, gewijd aan Nehalennia
  • Colijnsplaat: Tempel van Nehalennia op Colijnsplaat
  • Maastricht: in 1982-83 werd een Romeins heiligdom opgegraven, waarvan wordt vermoed dat het de voorhof van een tempel vormde. Deze tempel, die zich onder de huidige Onze-Lieve-Vrouwebasiliek zou bevinden, is nog niet gevonden
  • Den Bosch-Empel: de Tempel van Empel, gewijd aan Hercules Magusannus
  • Nijmegen: twee Gallo-Romeinse tempels bij het Maasplein Tempelcomplex Maasplein
                                     

1.2. Religieuze bouwwerken Grafmonumenten

Op veel plaatsen in Nederland zijn fragmenten van Romeinse grafmonumenten, soms van zeer monumentale afmetingen, aangetroffen. In Maastricht zijn in 1962-63 ruim 200 fragmenten van grafpijlers en -monumenten uit de Maas opgedregd, die in later eeuwen waren hergebruikt om de Romeinse brug te versterken. De gebeeldhouwde brokstukken, waaronder fragmenten van een meer dan 10 meter hoge vogelpijler, bevinden zich thans in de archeologische collectie van het Centre Céramique. Ook in het Leidse Rijksmuseum van Oudheden en het Nijmeegse Museum Het Valkhof bevinden zich diverse grafmonumenten.

Bij het Brabantse Hoogeloon heeft men de Romeinse grafheuvel Kaboutersberg opgegraven.

                                     

1.3. Religieuze bouwwerken Overige heiligdommen

In diverse plaatsen zijn architectuurfragmenten, wijaltaren, wijstenen en delen van godenbeelden gevonden, waarvan niet zeker is of deze onderdeel waren van tempels, of wellicht van bescheidener cultusplaatsen.

  • Cuijk
  • Rijsbergen: heiligdom gewijd aan Sandraudiga
  • Kessel Lith: heiligdom vermoedelijk gewijd aan Hercules Magusannus
  • Nijmegen: diverse heiligdommen, o.a. de Godenpijler van Nijmegen
  • Utrecht, in het fort: heiligdom gewijd aan Jupiter, Juno en Mars
  • Aardenburg: heiligdom gewijd aan Nehalennia wellicht ook aan Neptunus en Jupiter
  • Maastricht: diverse heiligdommen en godenbeelden, o.a. Jupiterpijler van Derlon in Museumkelder Derlon, diverse Jupiterzuilen en viergodenstenen, beeld van Mercurius Sint-Martinuskerk
  • Roermond: heiligdom gewijd aan Rura
                                     

2.1. Civiele bouwwerken Stadshuizen en villas

Romeinse stadshuizen zijn in Nederland nog weinig aangetroffen. In 2008 werd in Heerlen een grote stadswoning domus opgegraven. In de meeste nederzettingen waren de huizen ruraal van karakter, vaak gebouwd met vakwerk en leem. Romeinse villas waren in deze tijd over het algemeen grote agrarische bedrijven met een stenen landhuis villae rusticae. In Mook en mogelijk in Cadier en Keer zijn villas opgegraven die tot het type villa urbana behoren.

  • Venlo: Romeinse villa Hout-Blerick
  • Houten: vermoedelijke villas in Oude Dorp, Molenzoom en t Goy-Tuurdijk
  • Bladel: Romeinse villa Hoogeloon
  • Heumen: villa te Overasselt
  • Heerlen: Romeinse villa Bovenste Caumer, Romeinse villa Welterhof, Romeinse villa Meezenbroek, Romeinse villa Hoensbroek-Schuureik en Romeinse villa knooppunt Bocholtz
  • Gulpen-Wittem: Romeinse villa Landsrade en Romeinse villa Overgeul Mechelen
  • Eijsden-Margraten: Romeinse villa Backerbosch Cadier en Keer
  • Simpelveld: Romeinse villa Simpelveld-De Molt, Romeinse villa Bocholtz-Dellender en Romeinse villa Bocholtz-Vlengendaal
  • Westland: vermoedelijke villa te Naaldwijk
  • Rijswijk ZH: Romeinse villa Rijswijk-de Bult
  • Vaals: Romeinse villa Mamelis, Romeinse villa Lemiers en Romeinse villa Raren
  • Beek L: Romeinse villa Spaubeek
  • Meerssen: Romeinse villa Meerssen-Onderste Herkenberg
  • Nuth: Romeinse villa Vaesrade, Romeinse villa Swier-Kickenweg, Romeinse villa Wijnandsrade-Bisseweg, Romeinse villa Groot Haasdal-Billich en Romeinse villa Steenland Arensgenhout
  • Maastricht: Romeinse villa Maastricht-Louwberg en Romeinse villa Borgharen-Pasestraat
  • Landgraaf: Romeinse villa Landgraaf-Schaesberg
  • Mook en Middelaar: Romeinse villa Plasmolen
  • Buren: Ingen in onderzoek
  • Maasgouw: Romeinse villa Maasbracht
  • Voerendaal: Romeinse villa Voerendaal-Ten Hove, Romeinse villa Colmont-Stockveld en Romeinse villa Ubachsberg
  • Kerkrade: Romeinse villa Kaalheide, Romeinse villa Kerkrade-Hoeve Overste Hof Spekholzerheide, Romeinse villa Nieuw Ehrenstein, Romeinse villa Rolduc en Romeinse villa Kerkrade-Holzkuil
  • Valkenburg L: Romeinse villa Houthem-Rondenbos, Romeinse villa Valkenburg-Vogelenzang, Romeinse villa Valkenburg-Bosstraat en Romeinse villa Valkenburg-Heihof
  • Sittard-Geleen: Romeinse villa Buchten-Op den Welder


                                     

2.2. Civiele bouwwerken Badhuizen

Sommige villas hadden hun eigen badinrichting. Grotere nederzettingen of plaatsen aan drukke verkeersroutes hadden openbare badhuizen.

  • Nijmegen: badinrichting bij het fort op de Hunnerberg
  • Voorburg: thermen van Forum Hadriani
  • Maastricht: Op de Thermen
  • Heerlen: Thermen van Heerlen grootste Romeinse ruïne van Nederland, thans museum
  • Elst:?
  • Utrecht-Leidsche Rijn: badhuis van legerkamp Fletio
                                     

3.1. Militaire bouwwerken Forten

De forten castella lagen gemiddeld om de 6.5 kilometer van elkaar aan de limes. Ook elders werden forten gebouwd, bijvoorbeeld ter verdediging van de kust of een rivierovergang.

  • Vleuten: castellum van Fletio
  • Alphen aan den Rijn: Castellum Albanianae
  • Maastricht: castellum van Maastricht, gebouwd 333 na Chr. ter verdediging van de Maasbrug
  • Leiden-Roomburg: castellum Matilo
  • Op de Ermelosche Heide bevond zich een marskamp, een tijdelijk fort
  • Nijmegen: castra op de Hunnerberg en het Kops Plateau
  • Woerden: Castellum Laurium
  • Arnhem: castellum Meinerswijk, soms Castra Herculis genoemd
  • Vechten: castellum Fectio
  • Katwijk aan Zee: Brittenburg
  • Aardenburg: castellum na 174-ca 225
  • Den Haag: vicus van Ockenburgh, klein fort gebouwd ter verdediging van de kust
  • Valkenburg Zuid-Holland: castellum Praetorium Agrippinae
  • Utrecht: castellum van Traiectum


                                     

3.2. Militaire bouwwerken Wachttorens

De wachttorens aan de limes lagen tussen de forten in. Elders dienden ze ter verdediging van een belangrijke grens, weg of rivierovergang:

  • Heumensoord: Wachtpost Heumensoord
  • Bunnik: wachttoren Fectio
  • Utrecht-Leidsche Rijn: 4 wachttorens
  • Valkenburg L: Wachtpost Goudsberg nabij de Via Belgica
                                     

4. Infrastructuur

Mijlpalen

  • Den Haag: mijlpalen van het Wateringse Veld 4 stuks
  • Naaldwijk Monster: mijlpaal van Monster
  • Rijswijk: mijlpalen van Rijswijk 2 stuks
  • Kerkrade-Eygelshoven: mijlpalen van Eygelshoven 2 stuks
  • Beek Ubbergen: mijlpaal van Beek-Ubbergen
  • Landgraaf-Rimburg: mijlpaal van Rimburg

Bruggen

  • Alphen aan den Rijn
  • Roosteren
  • Maastricht: Romeinse brug van Maastricht
  • Nijmegen
  • Venlo
  • Cuijk: Romeinse Maasbrug bij Cuijk

Nederzettingen

Nabij een militaire vesting castrum of castellum lag vaak een kampdorp vicus.

  • Blerick: Blariacum
  • Elst: één huis is blootgelegd
  • Heerlen: Coriovallum
  • Den Haag: Vicus van Ockenburgh
  • Maastricht: Mosa Trajectum
  • Venlo: Sablones
  • Nijmegen: Oppidium Batavorum en Ulpia Noviomagus Batavorum municipium met stadsrecht
  • Voorburg: Forum Hadriani municipium met stadsrecht
  • Valkenburg ZH: Praetorium Agrippinae
  • Aardenburg: onzeker, kan ook alleen een fort zijn
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →